Onze nieuwe minister van Economische Zaken gaf bij zijn aantreden meteen blijk van verstand van zaken. "De echte economie, die vind je op de beurs!" zei hij met enig dedain over zijn nieuwe functie, terwijl hij zijn double-breasted jasje dichtknoopte over de open bloes. De beurs? Dat kliekje hysterische jongelui daar op het Damrak dat overmand door emotie en sentiment de koersen omhoog schreeuwt en vervolgens in een wolk van verdwazing een even snelle neerwaartse beweging veroorzaakt? Als er tegenwoordig iets níet met fundamentele economische principes te maken heeft, dan is het wel de beurs.
Intussen ziet de consument die braaf in 1999 en 2000 had ingelegd, zijn vermogen in rap tempo verdampen. Allemaal niet erg voor wie er 'voor de lange termijn' in zit. Gewoon stil blijven zitten als je wordt geschoren. Dat was ook de geruststellende mededeling van het CBS: deze malaise raakt de consument nauwelijks. Mis. Aandelen zijn geen deposito's die je voor jaren vastzet en waar je dus niet met je vingers mag aankomen. Je kunt ze meteen kopen en verkopen, daarmee je papieren winst of verlies onmiddellijk omzettend in harde contanten. Dat heeft grote invloed op de psychologie van de beginnende belegger. Met dat voordeel van directe verzilvering in het verschiet zijn veel particulieren aan het eind van de vorige eeuw ingestapt - het vizier op een beleggingstermijn van hooguit twee of drie jaar. De nieuwe auto, de nieuwe televisie, de nakende verbouwing van de badkamer. Die plannen staan nu voor de deur. Wie een paar jaar geleden zijn spaartegoeden heeft omgezet in effecten - en je werd bijna voor gek verklaard als je dat niet deed - kan dus alleen zijn beleggingen inwisselen voor baar geld. En dat doe je nu niet. Je blijft zitten. En dus stel je je grote aankopen maar even uit totdat de beurs weer aantrekt. Ziehier een simpele verklaring voor het historische dieptepunt in consumentenbestedingen.
Of zou er nog een tweede verklaring zijn? Want terwijl (of omdat?) het vertrouwen in de nieuwe technologie als panacee de afgelopen jaren reusachtig steeg, was het ontwikkelingstempo in de ICT-sector moordend. Dat kon nooit lang goed gaan. Bedrijven zingen het nog wel een paar jaar uit met hun keuze voor een betrouwbare, stabiele partner van wie ze de meeste rommel gewoon huren, terwijl ook de hand-en-spandiensten per maand worden afgerekend. Consumenten hebben die vrijheid niet. Tegelijk hebben ze juist enorme vrijheid. Keuzevrijheid. Maar dan de verkeerde. Ze kunnen namelijk kiezen voor verschillende technologieën die hetzelfde kunnen. Terwijl ze zouden willen kiezen tussen verschillende bedrijven die hetzelfde kunnen. Met dezelfde technologie.
Voorbeeld. Voor snel internet heb je nu alle keus. Kabel, ADSL, er is zelfs snel internet via het stopcontact. Voor alle vormen is wat te zeggen. Kabel heeft nú de beste dekking. ADSL is nog sneller. Het stopcontact vraagt geen extra bekabeling. Dus wat is nu de 'toekomstvaste' keuze voor de consument die niet in een grote stad woont, maar inmiddels toch behoorlijk ongeduldig wordt? Als hij zijn ongeduld laat zegevieren, staat hem immers flink wat kapitaalsvernietiging te wachten. Nu kiezen voor kabel (omdat 't er is) betekent gaten boren om een extra kabelaansluiting in de studeerkamer aan te leggen, plus een kabelmodem. Volgend jaar is dan eindelijk ADSL beschikbaar in zijn dorpje. Dan moet er een ADSL-modem komen, evenals een ADSL-router. Er moeten opnieuw kabels (nu telefoonkabels) worden getrokken, nu vanuit de meterkast: weer boren. En als in 2005 zijn dorp aan de beurt is voor internet via het stopcontact, begint het spel weer van voor af aan. En wat als intussen het draadloos netwerk echt stabiel en veilig wordt? Kunnen zijn netwerkkaarten en hubs dan de prullenbak in? Het zijn gouden tijden voor de ICT-occasionmarkt.
Op pc-gebied zagen we in korte tijd Windows 2000 en Windows XP verschijnen. Leuk om dat stabiele Win2000 op je pc te installeren, totdat je erachter komt dat een deel van je randapparatuur alleen wordt ondersteund door Windows 95 en 98. Idem voor de software die je gebruikt. En wat als dat gebruiksvriendelijke - want het doet alles zelf - Win2000 ruzie krijgt met je seriële poorten en een dure PCI-insteekkaart gewoon niet wil herkennen? Handmatig installeren? Maar dat pikken we niet! Daar hebben we wizards voor! De wet van de remmende voorsprong gold nog nooit zozeer als in ICT-land.
Kortom, de consument is als proefdier ingezet om onvolwassen producten in het gebruik te testen. Diezelfde consument is het nu zat. Want probeer dit soort geintjes niet te lang bij de prijskoper die de Nederlander is. Zijn wraak is zoet. Die oude pc doet het nog steeds prima. De kinderziekten van ISDN zijn zo goed als opgelost. Hij knoopt alles zelf wel aan elkaar. Het is vandaag de dag natuurlijk houtje-touwtje, maar hij heeft de houtjes en de touwtjes tenminste zelf in elkaar gehaakt. Op een manier die hij als consument snapt.
Eigenlijk moet je een consument maar één of twee keer per generatie een grote technologische verandering voorschotelen. De elpee die na dertig jaar een cd werd. DOS/Windows 3.1 dat werd vervangen door Windows 95. Vooruit, de komst van de mobiele telefoon. Dat kunnen we nog net aan. Voor de rest houden we het 't liefst bij de technologie uit onze jeugd: de VHS-videorecorder, het cassettedeck, de 4:3-televisie. Die hebben we namelijk ooit nog als elektronica-experiment gesloopt en zelf weer in elkaar gezet. Die kennen geen geheimen voor ons, daar zijn we mee vertrouwd (en getrouwd). Ik vrees dat het voor de ICT-industrie wachten wordt totdat de Nintendo-generatie net zo kapitaalkrachtig wordt als de huidige dertigplussers. (md)