Op school was economie mijn slechtste vak. Dat kwam omdat ik er al snel achterkwam dat economie niet leuk is. Dat wil zeggen, de economie die je op school krijgt.
Tot mijn eindexamen aan toe - waarop ik een mager zesje voor het onderdeel scoorde - werd ik verveeld met allerhande macro-economische wetmatigheden, die konden worden beschreven in mathematische regels op het niveau van derdeklaswiskunde. Nog sneller kwam ik erachter dat deze regels geen logisch geheel vormden, maar elkaar tegenspraken zodra ze de kans kregen.
En die kans kregen ze altijd. Het was kortom schijnwiskunde. Steeg er iets, dan nam je een maatregel. Daardoor daalde het weer, maar dat had als gevolg dat er weer iets anders steeg dat van directe invloed was op hetgeen zojuist was gedaald. Met andere woorden, mijn grote ontdekking in de vijfde klas van het gymnasium was dat je het als macro-econoom nooit goed kon doen. Althans, nooit helemaal goed. En daarom begreep ik niets van economie.
Het gekke is: tegenwoordig lees ik dagelijks het FD en de economiebijlage van de Volkskrant. Niet alleen omdat ik financieel-economische teksten schrijf voor onze klanten uit de financiële sector en dus verplicht moet bijblijven. Nee, ik vermaak me er kostelijk mee.
Want ik weet nu dat het in de economie om mensen draait en niet om wetmatigheden. En ik weet nu dat macro-economische regels elkaar niet alleen tegenspreken, maar ook nog eens kolder zijn. Macro-economie? Dat is sentiment, vertrouwen, kudde-instinct. Niet voor niets kom je deze termen die menselijke gemoedstoestanden beschrijven, elke dag tegen in de kolommen van de toonaangevende economische publicaties. En met die gemoedstoestanden reageren wij op zogenaamd rationele indicatoren als de 'index van het consumentenvertrouwen' en de 'bedrijfsproductiviteit' die elke maand als bij toverslag uit de lucht komen vallen alsof het entiteiten zijn waar de belegger en de analist vooraf geen enkel vermoeden van hadden.
En wat zeggen die cijfers eigenlijk? Alsof het reëel is dat werknemers in enkele maanden tijd opeens veel luier zijn geworden of dat consumenten plotseling sidderend terugschrikken voor de aanschaf van die videorecorder. Onzin natuurlijk, en allemaal het gevolg van self-fulfilling prophecies. Waarna het sentiment en het vertrouwen nog verder worden gestuurd door een noodzakelijk geachte rentewijziging, tot stand gekomen door diezelfde vertrouwen- dan wel wantrouwenwekkende indicatoren.
En zo krijg je dus analistenreacties als 'De koersen deden vandaag helemaal niets, terwijl dat toch had gemoeten'. Of ze proberen rationele verklaringen te vinden: 'Blijkbaar hadden de beleggers de renteverlaging al ingecalculeerd'.
In de meeste gevallen komen de cijfers ook helemaal niet overeen met je eigen indruk en positie als modaal verdienende Nederlandse werknemer. Enerzijds gaan de zaken bij ons en onze klanten nog altijd even goed als het afgelopen jaar, dus geen zorgen op dat punt. De veelbesproken inflatie is een ander verhaal. Als klant van Albert Heijn heb ik een prijsstijging van liefst 50 procent berekend over het afgelopen halfjaar. Dus waar die 'zorgwekkende' levensmiddeleninflatie van 8,9 procent vandaan komt? Micro-economisch ervaar ik die als veel extremer! En dan zwijg ik nog over de ecotax, de hogere btw en de kartelprijzen voor onze benzine die bij elkaar het minimale voordeel van het nieuwe belastingstelsel ruimschoots wegstrepen.
En toch slaat dat verlies in koopkracht geen deuk in mijn consumentenvertrouwen. We houden in ons tweeverdienersgezin met kind nog steeds genoeg geld over. Om te sparen, te beleggen voor de lange termijn, fijn te wonen, leuke dingen te doen.
Maar ik zal wel niet representatief zijn voor die consumentenindex, ondanks mijn modale inkomen en gemiddelde gezinssamenstelling. Intussen duiken er de vreemdste contradicties op: hogere inflatie, dus hogere rente, dus duurder lenen voor bedrijven, dus dalende koersen, dus dalend consumentenvertrouwen, dus minder particuliere beleggers, dus verder dalende koersen, dus minder openbaar kapitaal voor bedrijfsovernames en groei, dus lagere rente om bedrijven te stimuleren, intussen nog hogere consumentenprijzen, dus nog hogere inflatie, dus kan de rente niet omlaag, maar mag hij ook niet omhoog omdat de bedrijven nog in het slop zitten, en zitten we weer in zo'n macro-economische Catch 22 die ik ook op school al zo vaak fictief wist te creëren en die mijn economieleraar tot wanhoop dreef.
Had ik maar voor geschiedenis gekozen als zevende vak. Dan had ik nu geweten dat de geschiedenis zich herhaalt, dat we het nooit zullen leren en dat het grootste leed der mensen het leed is dat we elkaar aandoen. Om maar wat te noemen. (md)