Taalgebruiksadviezen. Spelling. Tussenletters

Tussenletters

De hoofdregels (Leidraad)

Een samenstelling krijgt een tussen-n wanneer:

1. enkelvoud niet eindigt op stomme e: (1) uitsluitend meervoudsvorm(en) op -en of (2) meervoudsvormen op -en en -s
2. enkelvoud eindigt op stomme e: (3) uitsluitend meervoudsvorm(en) op -en of (4) vrouwelijke nevenvorm

Voorbeelden

1. eend-eenden, dus eendenei
brandweerman-brandweermannen/brandweerlieden, dus brandweermannenlied
2. beginsel-beginselen/beginsels, dus beginselenwet
3. zede-zeden, dus zedenpreek
lende-lenden/lendenen, dus lendenwervel
4. communicante = communicant e, dus communicantenjurkje

De uitzonderingen (Leidraad)

Als het eerste deel:

- een werkwoord is: spinnewiel
- een bijvoeglijk naamwoord is: blindedarm
- geen meervoud heeft: rijstebrij
- iets unieks aanduidt: zonneschijn, Koninginnedag
- een versterkende of waardebepalende betekenis heeft en het geheel een bijvoeglijk naamwoord is: beregoed, boordevol, reuzeleuk, stekeblind

Als de twee delen:

- niet (meer) herkenbaar zijn als afzonderlijk woorden in hun oorspronkelijke betekenis: bolleboos, flierefluiter, klerelijer, ruggespraak, kinnebak

Let op: Alle woorden met geboorte, heide, weide, hoeve, waarde, lade, zonde etc. hebben –en én –s als meervoud gekregen. Daardoor krijgen ze in samenstellingen geen tussen-n.

Een afleiding met tussenklanken (machteloos, hulpeloos) krijgt nooit een tussen-n: ideeëloos.

Tussen-s

De regel (Leidraad)

Schrijf in samenstellingen waarvan het tweede deel met een sisklank begint, een –s- als de aanwezigheid van de tussenklank blijkt uit een samentrekking: adventsstuk (want: advents- of kerststuk), meisjesstemmen (want: meisjes- en vrouwenstemmen), liefdesscène (want: liefdes- en sterfscène).

De dubbelspelling die niet is afgeschaft

Op grond van uitspraakvariatie behouden vele woorden twee gelijkwaardige spellingen: dood(s)kist, drug(s)beleid, handel(s)maatschappij, inkoop(s)prijs, spelling(s)commissie, tijd(s)verschil, voorbehoed(s)middel, wet(s)tekst.